مدل جدید Tesla TSLA ۲.۱۳٪ کاهش؛ مثلث رو به پایین Roadster یک نمایش تمام‌عیار بود. طراحی این خودروی اسپرت، ظاهری شبیه ترکیب یک جت جنگنده و Lamborghini به آن داده بود. یک سیستم مکش هم داشت که به آن اجازه می‌داد در ارتفاع ۶۹ فوتی از زمین وارونه آویزان بماند. و شاخص‌ترین ویژگی آن، پیشرانه‌های موشکی گاز سرد بود که خودرو را در حال چرخش بشکه‌ای در هوا (barrel roll)، از روی صفی از ماشین‌ها می‌پراندند.
با یک خودروی اسپرت پرنده، ایلان ماسک (Elon Musk) بار دیگر نشان داد که بزرگ‌ترین رویاپرداز آمریکا است. بنابراین وقتی مدیرعامل Tesla نمایشی پر زرق‌وبرق به راه می‌اندازد—همان‌طور که روز پنجشنبه در یک تأسیسات موشکی نزدیک Waco در Texas این کار را کرد—باید به آن توجه کرد؛ نه به این دلیل که Roadster جدید قرار است به خودرویی پرفروش تبدیل شود. راستش بعد از نزدیک به یک دهه وعده دادن، سخت است باور کنیم تولید این خودروی نمادین (halo car) واقعاً در سال ۲۰۲۸ با تمام ویژگی‌هایی که ماسک توصیف کرد، آغاز شود.
از خیلی جهات، این‌که این ماشین پرواز بکند یا نه، اصل موضوع نیست. رونمایی از Roadster با فناوری‌های خارق‌العاده، بار دیگر نشان داد که ماسک طراحی خودرو برای رانندگی مردم عادی را کنار گذاشته است. او می‌گوید Roadster آخرین خودروی جدیدی است که Tesla برای رانندگی انسان‌ها عرضه می‌کند و در عوض، روی تبدیل دوباره Tesla به یک شرکت رباتیک شرط بسته است.
در عمل، ماسک بازار اصلی خودرو را به چینی‌ها واگذار می‌کند—رقیبانی که به گفته او، آن‌قدر قدرتمندند که بسیاری از خودروسازان غربی بدون دخالت دولت توان رقابت با آنها را ندارند. این نشانه گویایی از سمتی است که صنعت خودروسازی غرب به آن پیش می‌رود.
نمایشگاه Paris Motor Show در هفته گذشته هم گواه همین وضعیت بود. این رویداد با حضور پرشمار برندهای چینی، بیشتر شبیه نمایشگاه‌های خودروی Shanghai یا Beijing به نظر می‌رسید. در سراسر اروپا، ورود این برندهای چینی جایگاه بازیگران باسابقه را تقریباً یک‌شبه به هم ریخته است.
هرچند خودروسازان آمریکایی تا الان در بازار داخلی خود از رقابت با چینی‌ها در امان مانده‌اند، اما آنها هم ظاهراً از شدت بلاتکلیفی فلج شده‌اند. این وضعیت باعث شده سرعت معرفی خودروهای جدید، دست‌کم از دهه ۱۹۷۰ تا الان، به بدترین حالت ممکن برسد.
«تولید در چین خودرو را به کالایی عمومی تبدیل می‌کند، هزینه‌ها را پایین می‌آورد و هیچ‌کس نمی‌تواند با آنها رقابت کند... تنها راهی که برای غرب مانده این است که سراغ بازار سطح بالاتر برود یا از دور خارج شود.» این را مایکل دان (Michael Dunne) گفت؛ مشاور باسابقه صنعت خودرو که سال‌ها در چین بوده و کتابی درباره این موضوع با نام «Car Wars» در ماه ژانویه از او منتشر می‌شود: «خودروسازان غربی دارند به بازیگران بازارهای خاص (niche) در آینده تبدیل می‌شوند.»
خودروسازان غربی هنوز همگی به سبک Tesla به دنبال ساخت ماشین‌های پرنده خودشان نرفته‌اند. اما نشانه‌هایی هست که نشان می‌دهد برخی از آنها هم درست مثل ماسک، فشار «یا به سطح بالاتر برو یا حذف شو» را حس می‌کنند.
شرکت Porsche که در چین با افت شدید فروش روبرو شده، اوایل همین ماه برنامه خود را برای تقویت کسب‌وکارش اعلام کرد؛ برنامه‌ای که به جای دنبال کردن تیراژ بالا، بر عرضه خودروهای گران‌تر تمرکز دارد. در همین راستا، این شرکت روز پنجشنبه از Mission S رونمایی کرد.
درست است که این سوپرکار موتور وسط در برابر نمایش پر سر و صدای Tesla تقریباً به حاشیه رفت. اما وقتی ابر بخار موشک ماسک فضا را پر کرده بود و Roadster در آسمان پشتک می‌زد، رقابت برای جلب توجه واقعاً کار سختی بود.
البته برای این‌که روشن باشد، ماسک آینده Tesla را روی تبدیل شدن به یک خودروساز بازارهای خاص (niche) شرط نبسته است. مدل جدید Roadster دقیقاً همان هدفی را دنبال می‌کند که نسخه رونمایی‌شده در اواخر سال ۲۰۱۷ داشت: ایجاد هیجان، در شرایطی که او تلاش می‌کند راهی برای عملی کردن وعده‌های بزرگ‌ترش پیدا کند.
من همان جا حضور داشتم، وقتی ماسک با اولین رونمایی از Roadster جدید همه را شگفت‌زده کرد—لحظه‌ای از جنس «یک چیز دیگر» (one more thing)، درست زمانی که Tesla به جادویی شبیه استیو جابز (Steve Jobs) نیاز داشت. در آن روزها، Tesla با دشواری تلاش می‌کرد تولید سدان سرنوشت‌ساز خود، یعنی Model 3، را افزایش دهد و نیازمند چشم‌اندازی برای مسیر پیش‌رو بود.
مدل Roadster با خطوط منحنی و صیقلی‌اش—و وعده شتاب صفر تا ۶۰ مایلی که در آن زمان به نظر می‌رسید قوانین فیزیک را نقض می‌کند—دقیقاً همین کار را کرد و حتی فراتر رفت. این رویداد نشان داد که حتی اگر Tesla به دنبال ساخت خودروهای برقی اقتصادی برای عموم مردم باشد، هنوز توانایی عرضه مدل‌های فوق‌پیشرفته و لوکس را هم دارد.
مشتریان هیجان‌زده با پرداخت ۵۰ هزار دلار می‌توانستند نام خود را در فهرست رزرو این خودرو ثبت کنند؛ خودرویی که قرار بود در سال ۲۰۲۰ عرضه شود ولی هرگز نشد. این پیش‌پرداخت‌ها در دوره‌ای که Tesla شدیداً به پول نقد نیاز داشت، به جذب نقدینگی کمک کرد و به رویاهای سرمایه‌گذاران درباره آینده شرکت بال و پر داد.
اما در فاصله آن روزها تا تبدیل شدن Tesla به باارزش‌ترین خودروساز جهان، اتفاق غیرمنتظره‌ای افتاد. صنعت خودروسازی خود چین اوج گرفت؛ جهشی که با الهام از موفقیت دیدگاه ماسک درباره خودروهای برقی رقم خورد.
تسلط بر این حوزه به یک مأموریت ملی تبدیل شد—نه فقط به خاطر شغل‌هایی که تضمین می‌کرد، بلکه به دلیل ساختار صنعتی دومنظوره چین که هم به اهداف غیرنظامی و هم نظامی خدمت می‌کند. معلوم شد که برنده شدن در رقابت خودروهای برقی—یعنی دست یافتن به دانش فنی الکترونیک و باتری—در مسابقه تسلیحاتی فناوری‌های دفاعی هم حسابی به کار می‌آید.
به گفته دان (Dunne) صنعت خودروسازی چین سود زیادی از حمایت‌های دولتی برده است: وام‌های کم‌بهره، زمین رایگان، انرژی ارزان و آموزش نیروی کار.
نتیجه؟ یک ماشین صنعتی که تولیدش حسابی بالا رفت و حالا تهدید می‌کند که غرب را ببلعد.
آشفتگی در اروپا پیش‌نمایشی از اتفاقات آینده را به مدیران آمریکایی نشان می‌دهد، البته در صورتی که چین راهی برای ورود به بازار آمریکا پیدا کند. طبق گزارش جدید شرکت مشاوره‌ای AlixPartners هزینه تولید یک EV چینی حدود ۱۱,۰۰۰ دلار کمتر از نمونه مشابه اروپایی است.
زمانی بود که خودِ ماسک خواب راحت را از مدیران خودروسازی آمریکا گرفته بود. دلیلش هم برتری هزینه‌ای Tesla در تولید خودرو و رجزخوانی‌های او درباره برنامه‌هایش برای ارزان‌تر کردن دوباره تولید بود.
در اوایل سال ۲۰۲۴، اوضاع تغییر کرد. به نظر می‌رسید ماسک نسبت به واقعیتی تازه از خواب بیدار شده است.
حدود همان زمان، ماسک خودروسازان چینی را رقابتی‌ترین خودروسازان دنیا نامید. او در یک تماس گزارش درآمد گفت: «آنها بسته به این‌که چه نوع تعرفه یا موانع تجاری ایجاد شود، موفقیت چشمگیری در خارج از چین خواهند داشت.» او گفت: «صادقانه بگویم، فکر می‌کنم اگر موانع تجاری ایجاد نشود، آنها بیشتر شرکت‌های خودروسازی دیگر دنیا را کم‌وبیش در هم می‌کوبند.»
حرف‌های او در ابتدا نشانه‌ای از حمایتش از وضع تعرفه علیه چین برداشت شد؛ موضوعی که بعداً گفت طرفدارش نبوده است. اما بعد از آن، علاقه‌اش به خودروهایی که راننده انسانی دارند به‌وضوح کم شد.
در عوض، او روی هوش مصنوعی فیزیکی (physical AI) و یک خودروی رباتیک اختصاصی تمرکز کرد؛ یعنی همان Cybercab که به‌تازگی به ناوگان نوپای robotaxi این شرکت اضافه شده است. چند روز پیش، Tesla گفت که در ماه اول، تعداد خودروهای Cybercab را در شهر آستین ایالت تگزاس به بیش از ۳۰۰ دستگاه رسانده است. این رقم با پیش‌بینی ماسک که گفته بود Tesla در نهایت سالانه دست‌کم ۲ میلیون دستگاه از آن خواهد ساخت، فاصله بسیار زیادی دارد.
روز پنجشنبه، ماسک نگفت که Tesla در عمل چند خودروی موشکی (rocket-cars) تولید خواهد کرد. تنها چیزی که واقعاً اهمیت داشت، ویدیوهایی بود که برای ترند شدن در شبکه‌های اجتماعی ساخته شده بودند و رؤیاپردازی درباره چیزهایی که ممکن است در آینده از راه برسند.
