حملات دقیق ایران زیرساخت‌های خلیج فارس را فلج کرد و برنامه‌های جنگی آمریکا را ناکام گذاشت

حملات دقیق ایران زیرساخت‌های خلیج فارس را از کار انداخت و برنامه‌های جنگی آمریکا را ناکام کرد

موشک‌ها و پهپادهای ایران دست‌کم ۱۳۵ بار به مراکز زیرساختی خلیج فارس اصابت کرده‌اند و باعث خرابی‌های زنجیره‌ای شده‌اند؛ خرابی‌هایی که کشورهای حوزه خلیج فارس اغلب پنهان کرده‌اند. با وجود ادعاهای مکرر رسمی مبنی بر اینکه خسارت‌ها از سقوط لاشه و ترکش‌ها بوده، Reuters دریافته تجهیزاتی که هدف قرار گرفتند بارها و بارها دقیقاً همان بخش‌های حیاتی و اصلی بوده‌اند.

نوشته ام. بی. پل (M.B. Pell)، رایان مک‌نیل (Ryan McNeill) و کیلی کانگ (Kaylee Kang)

منتشرشده در ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۰۰ صبح به وقت GMT

لندن

ایران و نیروهای نیابتی‌اش از زمان آغاز جنگ ده‌ها حمله بسیار دقیق به زیرساخت‌های خلیج فارس انجام داده‌اند. آنها با از کار انداختن هدفمند تجهیزات حساس، خرابی‌های زنجیره‌ای و خسارت‌های اقتصادی گسترده‌ای در سراسر منطقه ایجاد کرده‌اند؛ کارزار ماهرانه‌ای که نشان می‌دهد جمهوری اسلامی چطور توانسته در برابر ارتش قدرتمندتر آمریکا دوام بیاورد.

ایران و متحدان مسلّحش به سراغ سیستم‌های حیاتی انتقال نفت در فجیره در UAE رفتند؛ بندر اصلی بیرون از تنگه هرمز، و فعالیت‌های آن را هفته‌ها از کار انداختند. آنها به تأسیسات گاز طبیعی مایع رأس‌لفان در قطر حمله کردند و دو «جعبه سرد» (cold boxes) را زدند که محل نگهداری تجهیزات خنک‌کننده برای مایع‌سازی گاز است. آنها دست‌کم در چهار کشور فرودگاه‌ها را هدف گرفتند و همین ماه، یکی از فرودگاه‌های عربستان سعودی را ظرف یک هفته چهار بار زدند. علاوه بر این، یک ایستگاه پمپاژ را به آتش کشیدند و به دو ایستگاه دیگر در مسیر خط لوله اصلی عربستان آسیب زدند تا یکی دیگر از راه‌های اصلی دور زدن محاصره هرمز توسط ایران هم بسته شود.

در طول جنگ، دولت‌های منطقه و دیگر طرف‌ها خبر چنین حملاتی به زیرساخت‌های خلیج فارس را بدون جزئیات منتشر کرده‌اند. اما تحقیقات Reuters نشان می‌دهد این حملات چقدر دقیق بوده‌اند، چطور باعث از کار افتادن تجهیزات حیاتی در مراکز کلیدی شده‌اند، و میزان خسارت‌ها – هم فیزیکی و هم اقتصادی – تا چه حد بوده است.

ایران زیرساخت‌ها را در سراسر کشورهای عربی خلیج فارس هدف قرار داده است – در عربستان سعودی، UAE، عراق، قطر، کویت، عمان و بحرین. بر اساس یافته‌های Reuters، از زمانی که آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه کارزار بمباران علیه ایران را آغاز کردند، جمهوری اسلامی در مجموع دست‌کم ۱۳۵ حمله پهپادی و موشکی به حداقل ۸۴ مرکز زیرساختی در خلیج فارس انجام داده است.

این حملات موجی از ترس را در سراسر خلیج فارس به راه انداخته، قیمت نفت را به‌شدت بالا برده و به ایران کمک کرده تا ماه‌ها فشار نظامی آمریکا را بی‌اثر کند. توانایی اجرای حملات دقیق در کنار محاصره تنگه هرمز توسط جمهوری اسلامی، تهدیدی ماندگار برای همسایگان عرب خلیج فارس ایجاد کرده و نفوذ چشمگیری بر اقتصاد جهانی و اهرم قدرتمندی در مذاکرات صلح با آمریکا به ایران داده است.

برخی از این اهداف زیر سقف‌ها و سایبان‌ها پنهان شده‌اند و از فضا دیده نمی‌شوند. مساحت برخی دیگر فقط چند متر است. هدف و کاربرد بسیاری از آنها هم برای کسانی که در حوزه‌هایی مثل پالایش نفت، فناوری هسته‌ای یا ذوب فلزات تخصص ندارند، در نگاه اول مشخص نیست.

بدون بازدید میدانی از این مراکز، Reuters همیشه نمی‌توانست مشخص کند که پدافند هوایی کشورهای خلیج فارس چقدر موفق بوده یا وسعت کامل خسارت‌ها تا چه اندازه است. اما بررسی‌های مکرر Reuters نشان داده که حملات ایران دقیق بوده و تجهیزاتی که هدف قرار گرفتند حیاتی بوده‌اند.

رایان استیونز (Ryan Stevens)، هماهنگ‌کننده سابق حملات هوایی در عملیات ویژه US Marine Corps که یافته‌های Reuters را بررسی کرده، گفت حملات ایران نشان‌دهنده «دقت بالا، تخصص در هدف‌گیری و صبوری» است.

آمریکا که نفت ایران را تحریم و محاصره کرده، مدام توان تخریب ایران را دست‌کم می‌گیرد و کوچک نشان می‌دهد. کشورهای عربی خلیج فارس هم اغلب خسارت‌های عمده را نمی‌پذیرند و آسیب به تأسیسات خود را به سقوط ترکش‌ها و لاشه مهمات ایرانی پس از رهگیری موفق نسبت می‌دهند.

تیم هاوکینز (Tim Hawkins)، کاپیتان نیروی دریایی آمریکا و سخنگوی CENTCOM گفت: «US Central Command تهدیدهای ناشی از ایران را در سطح منطقه‌ای و جهانی بسیار شفاف بیان کرده است.» او گفت آمریکا بارها ایران را محکوم کرده که «طی هفت ماه گذشته، بیش از ده کشور همسایه و صدها کشتی تجاری را بی‌هدف نشانه گرفته و جان میلیون‌ها انسان بی‌گناه را به خطر انداخته است.»

نمایندگی ایران در سازمان ملل در ژنو که مسئول پاسخ‌گویی به رسانه‌های بین‌المللی است، به درخواست مشروح برای ارائه توضیحات پاسخی نداد.

موفقیت حملات حساب‌شده ایران به زیرساخت‌ها، نمونه دیگری از توانایی جمهوری اسلامی در مقاومت مقابل سال‌ها تحریم اقتصادی بین‌المللی و اکنون ماه‌ها جنگ با آمریکا و اسرائیل است. در گزارش‌های قبلی، Reuters نشان داده بود که ایران چگونه از صرافی‌های رمزارز و شبکه‌های غیرقانونی قمار برای دستیابی به درآمدهای پنهانی و دور زدن تحریم‌ها استفاده می‌کند، سپاه پاسداران چگونه کنترل هرمز را تثبیت کرد، و چطور این جنگ دوران تازه‌ای از سرکوب را آغاز کرده است.

برخی مناطق دوره‌هایی از بمباران تقریباً هرروزه را از سر گذرانده‌اند و اکنون با میلیاردها دلار خسارت ناشی از تعمیرات و درآمدهای بربادرفته مواجه‌اند. جاهای دیگر، مثل یکی از بزرگ‌ترین کارخانه‌های ذوب آلومینیوم جهان در ابوظبی، در عرض یک روز به ویرانی کشیده شدند. برخی از این حملات را حوثی‌های یمن با حمایت ایران و شبه‌نظامیان شیعه عراقی انجام داده‌اند که از تهران فرمان می‌گیرند.

از مراکزی که بیشترین ضربه را دید بندر فجیره بود؛ بندری درست در جنوب هرمز که موقعیت جغرافیایی‌اش به UAE اجازه می‌داد محاصره ایران را دور بزند. این بندر با مهار شدیدترین اختلال عرضه نفت در دهه‌های اخیر، نقش یک قایق نجات را برای تجارت جهانی بازی می‌کرد.

در کل، بررسی‌های Reuters نشان می‌دهد که از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، پهپادها و موشک‌های ایرانی دست‌کم ۱۹ بار به فجیره حمله کرده و بخش‌های حیاتی فعالیت آن را فلج کرده‌اند.

یک بازرگان خارجی که اواسط مارس موج حملات به فجیره را از جاده‌ای در همان نزدیکی تماشا می‌کرد، گفت: «داشتیم می‌دیدیم که حملات شروع شد و دیدیم چطور بالگردها پهپادها را در آسمان می‌زدند.» بررسی عکس‌های این حمله توسط Reuters هم گفته‌های او درباره صحنه را تأیید می‌کند. او گفت: «آن‌ها دسته‌های پرشمار پهپاد می‌فرستادند و یکی دوتا از آن‌ها رد شدند.»

خبرگزاری Reuters با ۳۶ نفر از افراد آگاه از حملات به زیرساخت‌ها گفتگو کرد، تصاویر و ویدیوهای این حملات را گردآوری کرد، و برای یافتن شواهد خسارت‌ها و زمان‌بندی حملات، بیانیه‌های رسمی و داده‌های ماهواره‌های راداری، اپتیکال و هواشناسی را بررسی کرد. خبرنگاران پیش از انتشار گزارش، یافته‌های خود را به مدیران این تأسیسات و دولت‌های آسیب‌دیده از حملات ارائه کردند.

مخازن نفت در بندر صلاله عمان پس از حمله به تأسیسات ذخیره‌سازی نفت در آتش می‌سوزند. شرکت امنیت دریایی Ambrey گفت که این مخازن در ۱۱ مارس، یعنی روز انتشار این ویدیو، هدف حمله قرار گرفتند. خبرگزاری دولتی عمان گفت هیچ وقفه‌ای در تأمین نفت ایجاد نشده است.

دولت‌ها دست‌کم در ۳۴ بیانیه رسمی پس از حملات تأکید کردند که هرگونه خسارت، ناشی از سقوط لاشه‌ها پس از رهگیری موفق بوده است. سامانه‌های پدافند هوایی ارتش‌های منطقه خلیج فارس در نزدیکی برخی از حساس‌ترین مراکز مستقر هستند؛ از جمله سامانه‌های موشکی Patriot ساخت آمریکا که شرکت اطلاعات دفاعی Janes با تکیه بر تصاویر ماهواره‌ای تأیید کرد در حدود ۳ کیلومتری شمال فجیره مستقر شده بودند.

دولت امارات در پاسخ به پرسش‌های دقیق درباره یافته‌های Reuters گفت: «تاریخ نشان داده که بی‌ثباتی در خاورمیانه معمولاً به فراتر از مرزهای منطقه کشیده می‌شود و پیامدهای گسترده‌ای دارد. در همین راستا، تلاش‌های دوباره برای کاهش تنش‌ها ضروری است تا از کشیده شدن احتمالی اوضاع به درگیری گسترده‌تر جلوگیری شود.»

کشورهای خلیج فارس جلوی انتشار اطلاعات مربوط به میزان خسارت‌ها و تلفات را می‌گیرند. در امارات متحده عربی، بحرین، قطر، کویت و عربستان سعودی، گرفتن یا انتشار برخی عکس‌ها یا ویدیوها از پیامدهای حملات غیرقانونی است. این کشورها همچنین هنگام محدود کردن گزارش‌ها درباره حملات، معمولاً به قوانین مبارزه با شایعه‌پراکنی و اخبار نادرست استناد می‌کنند. با این حال، Reuters و دیگر رسانه‌های بین‌المللی در طول جنگ، مدارک تصویری تأییدشده‌ای از حملات منتشر کرده‌اند.

متیو رید (Matthew Reed)، رئیس شرکت مشاوره نفتی Foreign Reports گفت: «کشورهای خلیج فارس حالا با ارزیابی‌های خسارت طوری برخورد می‌کنند که انگار اسرار دولتی است.» آمریکا و اسرائیل هم خسارت‌های واردشده به پایگاه‌های آمریکایی و مراکز اسرائیلی را مخفی نگه داشته‌اند، اما جزئیات زیادی از طریق گزارش‌های دولتی و رسانه‌ها، از جمله Reuters، فاش شده است.

دولت بحرین، تنها کشور حوزه خلیج فارس که به پرسش‌ها درباره این محدودیت‌ها پاسخ داد، گفت این تدابیر «برای حفظ امنیت عمومی، تضمین درستی تحقیقات و جلوگیری از استفاده از چنین مواردی برای ارزیابی یا طراحی حملات بعدی» اعمال شده است.

حملات ایران به زیرساخت‌های اقتصادی خلیج فارس هم‌زمان با حملات به مواضع نظامی آمریکا در منطقه رخ داد. بازرس کل وزارت دفاع آمریکا به کنگره گفت که ایران علاوه بر ده‌ها فروند هواپیما، به صدها ساختمان و سازه در پایگاه‌های آمریکایی ضربه زده است.

«تک‌تک هدف‌ها غیرنظامی بودند: فرودگاه‌ها، پایانه‌ها، پالایشگاه‌ها، تأسیسات فرآوری گاز، مناطق مسکونی، مراکز خرید و در تازه‌ترین مورد، نیروگاه هسته‌ای Barakah بود.»

خبرگزاری Reuters برای ارزیابی میزان خسارت به زیرساخت‌ها و این‌که دقیقاً چه مراکزی هدف قرار گرفتند، یافته‌ها و تصاویر خود را با ۱۱ نفر از افراد آگاه در صنایع مرتبط با تأسیسات آسیب‌دیده، استیونز (Stevens) تفنگدار سابق نیروی دریایی آمریکا، یک نظامی سابق دیگر آمریکایی که اکنون در بخش امنیتی منطقه کار می‌کند، و یک مقام امنیتی سابق آمریکا با تخصص در ضدتروریسم و تحلیل داده‌های ماهواره‌ای به اشتراک گذاشت.

هر ۱۴ نفر گفتند بسیار بعید است که خسارت به تجهیزات اساسی در ده‌ها مرکز مهم زیرساختی، عمدتاً ناشی از سقوط تصادفی لاشه‌ها از آسمان بوده باشد. بسیاری از آن‌ها به شواهد تصویری انفجارها به جای صرفاً برخورد یک تکه فلز اشاره کردند و بر اهمیت عملیاتی خود هدف‌ها دست گذاشتند.

مقامات کشورهای خلیج فارس علناً خواستار توافق صلحی شده‌اند که شامل برنامه‌های موشکی و پهپادی ایران هم باشد، چون نگرانند این برنامه‌ها در آینده دورتر هم منطقه را تهدید کند. Reuters گزارش داده است که ولیعهد عربستان سعودی پس از یک رشته حمله توسط حوثی‌های یمن در اوایل سپتامبر، مستقیماً از دونالد ترامپ (Donald Trump) رئیس‌جمهور آمریکا درخواست کمک نظامی کرد، اما درخواستش رد شد.

حمله ۱۰ سپتامبر به خط لوله Saudi East-West Pipeline — که یکی دیگر از مسیرهای اصلی دور زدن تنگه هرمز است — جریان نفت خام را در آن متوقف کرد و تا ۴ درصد از کل عرضه نفت جهان را به خطر انداخت. عربستان سعودی گفت این حمله از سوی شبه‌نظامیان عراقی صورت گرفته که از سوی ایران مسلح و حمایت می‌شوند. از آن مخرب‌تر، حملات ایران به تأسیسات گاز طبیعی مایع Ras Laffan LNG قطر بود که نزدیک به ۲۰ درصد از جریان گاز مایع جهان را تهدید کرد.

سعد الکعبی (Saad al-Kaabi)، رئیس شرکت QatarEnergy، در مصاحبه با Reuters در ماه مارس برآورد کرد که تعمیر کامل بخش‌های سرمازای حیاتی (LNG cold boxes) که در دو حمله ایران نابود شدند، ۳ تا ۵ سال طول می‌کشد.

بر اساس بیانیه‌های شرکت‌ها و ارزیابی شرکت تحلیل داده IIR Energy، تأسیسات Ras Laffan LNG یکی از دست‌کم چهار مرکز زیرساختی در سراسر خلیج فارس بود که بازسازی کامل آن‌ها حدود یک سال یا بیشتر زمان می‌برد. پالایشگاه تبدیل گاز به مایع Pearl در قطر، مجتمع گازی Habshan در امارات، و کارخانه ذوب آلومینیوم Al Taweelah متعلق به شرکت Emirates Global Aluminium هم از دیگر مراکز این فهرست هستند.

سلطان الجابر (Sultan Al Jaber)، مدیرعامل شرکت ملی نفت ابوظبی معروف به ADNOC، در گفتگوی ماه مه با Atlantic Council گفت: «تک‌تک هدف‌ها غیرنظامی بودند: فرودگاه‌ها، پایانه‌ها، پالایشگاه‌ها، تأسیسات فرآوری گاز، مناطق مسکونی، مراکز خرید و در تازه‌ترین مورد، نیروگاه هسته‌ای Barakah بود.»

الجابر (Al Jaber)، که وزیر صنعت و فناوری پیشرفته امارات هم هست، گفت: «آن‌ها زیرساخت‌های ما را هدف گرفته‌اند، اما هدف اصلی‌شان در واقع شیوه زندگی ماست.»

دولت‌های قطر، عربستان سعودی، کویت و عراق به درخواست‌ها برای اظهار نظر پاسخی ندادند؛ شرکت ADNOC هم پاسخی نداد.

«اهدافی با انتخاب دقیق»

بندر فجیره که در آغاز به عنوان یک پروژه توسعه اقتصادی طراحی شده بود، در سال ۱۹۸۳ فعالیت کامل خود را شروع کرد.

در همان سال، یک ارزیابی محرمانه از Central Intelligence Agency آمریکا نشان داد که احتمال دارد ایران در واکنش به تهدیدهای احساس‌شده، به زیرساخت‌های انرژی در کویت، بحرین، عربستان سعودی، قطر و امارات حمله کند. این ارزیابی که در سال ۲۰۱۹ منتشر شد، نشان می‌داد که «حتی چند حمله به اهدافی که با دقت انتخاب شده‌اند، می‌تواند خسارت زیادی به تأسیسات نفتی خلیج فارس بزند.»

بررسی‌های Reuters نشان داد که ایران در دو ماه اول جنگ، امارات را بیشتر از هر همسایه دیگر خود در خلیج فارس هدف قرار داد و فجیره بیش از هر نقطه دیگری در این کشور هدف حمله بود. در سه ماه نخست جنگ، این بندر یا زیر حمله قرار داشت یا مشغول تعمیر خرابی‌ها بود.

اولین حمله به فجیره در ۳ مارس اعلام شد. دو روز بعد، مخازن شعله‌ور هنوز از فضا دیده می‌شدند. دو شرکت ذخیره‌سازی نفت هم فعالیت خود را متوقف کردند.

حمله بعدی که در ۹ مارس اعلام شد، کاری فراتر از نابودی سوخت کرد. تصاویر ماهواره‌ای نشان داد که این حمله نخستین منیفولد ماتریسی (matrix manifold) را از کار انداخت؛ یک سامانه انتقال شامل ۶۲ خط لوله که نفت خام و فرآورده‌های نفتی آماده را از پایانه‌های نفتی به اسکله‌های بارگیری می‌رساند.

مقامات اماراتی خسارت‌های دو حمله اول را ناشی از سقوط بقایا و ترکش‌ها دانستند.

رامانان کریشنامورتی (Ramanan Krishnamoorti)، استاد مهندسی نفت در University of Houston که یافته‌های Reuters را بررسی کرده است، گفت باور این‌که صرفاً لاشه و آوار روی منیفولد ماتریسی افتاده باشد خیلی سخت است: «این مثل ضربه زدن به مغز و قلب است.»

حملات بیشتری در روزهای ۱۴، ۱۶ و ۱۷ مارس انجام شد؛ حملاتی که چند ساعت بعد از حمله آمریکا به اهداف نظامی در پایانه صادرات نفت جزیره خارگ در ایران آغاز شد. بر اساس تحلیل Reuters از تصاویر ماهواره‌ای، نظر چهار کارشناسی که این تصاویر را بررسی کرده‌اند و گفته‌های فردی آگاه از این خسارت‌ها، یکی از این حملات به منیفولد ماتریسی دیگر فجیره آسیب زد.

بر اساس تحلیل Reuters از تصاویر ماهواره‌ای، نظر چهار کارشناسی که تصاویر را بررسی کردند و فردی آگاه از این خسارت، این حملات به منیفولد ماتریسی دیگر فجیره آسیب زد.

در جریان این حملات، سه مخزن نفت خام هم هدف قرار گرفت. ظرفیت هر مخزن ۲۵۰,۰۰۰ بشکه نفت خام بود که در مجموع وقتی پر باشند تا ۷۵ میلیون دلار ارزش دارند.

این مخازن هشت روز در آتش سوختند.

آسیب وارده به منیفولد دوم پیش از این گزارش نشده بود. این مسئله نشان می‌دهد چرا بر اساس داده‌های صادراتی شرکت تحلیلی Kpler، بارگیری نفت در فجیره در هفته آغازشده از ۱۶ مارس به ۴۴۰,۰۰۰ بشکه در روز کاهش یافت؛ رقمی که کمتر از نصف میانگین روزانه در سال ۲۰۲۵ بود.

جنگ باعث شد قیمت قراردادهای آتی نفت Brent در ماه‌های مارس، آوریل و مه به نزدیکی یا بالای ۱۲۰ دلار برای هر بشکه برسد، در حالی که در ماه فوریه حدود ۷۰ دلار برای هر بشکه بود. دیروز قیمت نفت Brent روی ۱۰۶ دلار بسته شد.

توماس واریک (Thomas Warrick)، معاون سابق دستیار وزیر در امور سیاست‌گذاری ضدتروریسم در US Department of Homeland Security، گفت ایران افراد زیادی دارد «که صنعت نفت را می‌فهمند و کسانی که بلدند چطور موشک بسازند و هدف‌گیری کنند.»

به گفته دولت آمریکا، ایران پیش از جنگ بزرگ‌ترین ذخیره موشک‌های بالستیک در خاورمیانه را در اختیار داشت؛ از جمله مهمات خوشه‌ای که دفاع هوایی به سختی می‌تواند جلوی آن‌ها را بگیرد. علاوه بر این، ایران صنعت پهپادی فعالی دارد؛ قبل از جنگ این توانایی را داشت که ماهانه حدود ۱۰,۰۰۰ فروند تولید کند که Shahed پرنده انفجاری اصلی آن است.

از زمان آغاز درگیری‌ها در ۲۸ فوریه، مقامات اماراتی در دست‌کم شش بیانیه دولتی، خسارت‌ها را ناشی از بقایای پهپادها یا موشک‌های رهگیری‌شده ایرانی دانستند. هیچ بیانیه‌ای به خسارت بزرگی اشاره نکرد.

هاوکینز (Hawkins)، سخنگوی CENTCOM، گفت: «نیروهای آمریکایی برای دفاع در برابر تهدیدات ایران در کنار شرکای منطقه‌ای ایستاده‌اند و به این همراهی ادامه می‌دهند؛ آن‌ها هزاران پهپاد و موشک تهاجمی را با یک سپر یکپارچه رهگیری کرده‌اند که جان انسان‌های بی‌شماری را نجات داده است.»

پس از حملات اواسط مارس، کار تعمیرات جلو رفت و تصاویر ماهواره‌ای حضور جرثقیل‌ها را در محل‌های آسیب‌دیده نشان داد. طبق گزارش Kpler که ثبت داده‌های این بندر را از سال ۲۰۱۳ آغاز کرده، صادرات فجیره در پایان مارس به رکورد هفتگی ۳.۲ میلیون بشکه در روز رسید.

اما حملات ایران ادامه پیدا کرد. بر اساس تحلیل Reuters از تصاویر ماهواره‌ای که توسط واریک (Warrick) و فردی آشنا با نقشه و تأسیسات فجیره تأیید شد، حمله ۶ آوریل به ساختمانی اصابت کرد که تجهیزات حیاتی هدایت نفت ADNOC در آن قرار داشت.

سپس در ۴ مه، ایرانی‌ها دوباره با یک پهپاد به فجیره حمله کردند و مجموعه‌ای از لوله‌های منتهی به اولین منیفولد ماتریسی را که در مارس آسیب دیده بود، در هم کوبیدند. مسیر اصلی دور زدن تنگه هرمز برای نفت خام امارات بار دیگر در آتش سوخت. اما مهم‌تر این‌که صادرات فرآورده‌های نفتی پالایش‌شده فجیره عملاً به مدت یک ماه متوقف شد. طبق داده‌های Kpler، از روز حمله تا ۱ ژوئن فقط یک کشتی خارج شد.

صادرات فرآورده‌های نفتی پالایش‌شده تا سپتامبر به وضعیت عادی برنگشت.

امارات تأیید کرد که حمله پهپادی ۴ مه از سوی ایران انجام شد. ایرانی‌ها در ۱۷ مه دست‌کم به یک هدف دیگر در امارات، یعنی Barakah Nuclear Power Plant، حمله کردند.

سپس در ماه ژوئن، UAE موافقت کرد دست‌کم ۱۰ میلیارد دلار از پول‌های مسدودشده ایران در سیستم بانکی این کشور را آزاد کند؛ این موضوع را در آن زمان چهار منبع آگاه به Reuters گفتند. آن‌ها گفتند ۳ میلیارد دلار آزاد شد. در ازای آن، به گفته دو نفر از این منابع، ایران هم موافقت کرد که حمله به UAE را متوقف کند.

وزارت امور خارجه UAE هر توافقی را رد کرد. این وزارتخانه در بیانیه‌ای گفت: «هیچ پول بلوکه‌شده‌ای از ایران از طریق UAE آزاد نشده، منتقل نشده یا تسهیل نشده است.»

یک مقام ارشد ایرانی در ماه اوت انتقال این پول‌ها را تأیید کرد، اما به Reuters گفت این معامله ارتباطی با حملات علیه UAE نداشت. او گفت این اتفاق به‌خاطر «اصلاح رفتار UAE» بوده است.

از ۱۷ مه به بعد، هیچ گزارشی از حمله به زیرساخت‌های UAE ثبت نشده است.

در ماه سپتامبر، در حالی که ایران نفتکش‌های ADNOC را در دریا بمباران می‌کرد، مجموع صادرات فجیره با ثبت رکورد ماهانه به ۲.۶۲ میلیون بشکه در روز رسید. سوخت تصفیه‌شده و نفت خام به شکلی بی‌سابقه در جریان بود.

اطلاعات ایران

مقامات US معتقدند ایران ممکن است اطلاعاتی از روسیه و چین دریافت کرده باشد. علاوه‌بر این، به گفته سه مقام مطلع از موضوع — یک نفر از ایران و دو نفر در حوزه خلیج فارس — ایران به شبکه‌ای از مخبران با دسترسی به مکان‌های حساس تکیه دارد تا عکس‌ها و اطلاعات مکانی را منتقل کنند.

وزارت امور خارجه چین در پاسخ به سؤالی درباره تبادل اطلاعات گفت این کشور «همواره و به‌طور دقیق به تعهدات بین‌المللی خود عمل کرده است.» روسیه به درخواست اظهارنظر پاسخی نداد.

این سه مقام گفتند ایران اطلاعاتی از جمله نقشه طبقات Barakah Nuclear Energy Plant و محل پست برقی را که در این نیروگاه هدف حمله قرار گرفت، در اختیار داشت.

UAE گفت پهپادی که ۱۷ مه به این نیروگاه اتمی اصابت کرد، یکی از سه فروند پهپادی بود که «از سوی گروه‌های مسلح در عراق» فرستاده شد. به گفته International Atomic Energy Agency، اصابت این پهپاد به پست برق باعث شد یکی از چهار رآکتور نیروگاه مجبور به استفاده از ژنراتورهای دیزلی اضطراری شود.

در تصاویری که ۱۶ ژوئن ثبت شده و اولین نمای واضح در دسترس Reuters است، در دو نقطه از سقف ساختمانی که اتاق کنترل خطوط برق نیروگاه در آن قرار دارد — در فاصله حدود ۱۳۰ متری یکی از رآکتورها — آسیب‌دیدگی دیده می‌شود.

رافائل گروسی (Rafael Grossi)، مدیرکل IAEA گفت این حمله نشان‌دهنده اطلاعات بسیار دقیق و پرجزئیات از این نیروگاه بوده است.

گروسی در جریان سفر ۲ ژوئن خود به UAE گفت: «این یعنی هر کسی که پشت این قضیه بوده یا هست، دقیقاً می‌دانسته چه کار می‌کند.»

شرکت Emirates Nuclear Energy Corporation که اداره این نیروگاه را بر عهده دارد، تحلیل خسارت‌ها را رد نکرد. IAEA به درخواست اظهارنظر پاسخ نداد.

ENEC در بیانیه‌ای به Reuters گفت: «سیستم‌های ایمنی نیروگاه و روندهای تعیین‌شده طبق برنامه عمل کردند، ایمنی هسته‌ای حفظ شد، هیچ مصدومیت یا نشت مواد رادیواکتیوی رخ نداد، میزان تشعشعات در محدوده طبیعی باقی ماند و هیچ خطری متوجه مردم یا محیط زیست نشد.»

برای کویت هم، درست مثل UAE، حضور نظامی US و جنگ‌افزارهای پیشرفته آمریکایی برای متوقف کردن حملات کافی نبود.

ایران تقریباً بلافاصله پس از شروع جنگ، زیرساخت‌های صادرات انرژی کویت و فرودگاه این کشور را به صورت سیستماتیک هدف قرار داد. حملات ایران روی یک منطقه صنعتی پهناور در استان احمدی، حدود ۵۰ کیلومتری جنوب شهر کویت، متمرکز شد. این منطقه شامل پالایشگاه‌های Mina Al-Ahmadi و Mina Abdulla، بندر Shuaiba و نیروگاه و تاسیسات آب‌شیرین‌کن Shuaiba است.

نهاد Kuwait Port Authority در روز اول جنگ، پس از سقوط بقایای پرتابه‌ها در نزدیکی بندر Shuaiba، فعالیت خود را به مدت ۲۴ ساعت متوقف کرد. ظرف سه هفته، پالایشگاه‌های همجوار Mina Al-Ahmadi و Mina Abdulla نیز هدف اصابت قرار گرفتند.

به گفته شرکت ردیابی نفتکش‌های TankerTrackers، کویت در ماه آوریل حتی یک بشکه نفت خام صادر نکرد؛ اتفاقی که از سال ۱۹۹۱ سابقه نداشته است.

«این یعنی هر کسی که پشت این قضیه بوده یا هست، دقیقاً می‌دانسته چه کار می‌کند.»

تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد که تا پایان ماه ژوئیه، پرتابه‌های ایران به دست‌کم ۱۳ سازه در سراسر منطقه صنعتی گسترده Shuaiba خسارت زدند.

دامنه این حملات بسیار فراتر از پالایشگاه‌ها، میدان‌های نفتی و دیگر تأسیسات انرژی رفت.

پرتابه‌های ایرانی فرودگاه‌هایی در بحرین، کویت و به‌ویژه UAE و عربستان سعودی را هدف قرار دادند. مرگبارترین حمله که مسئولیتش به حوثی‌ها نسبت داده شد، روز شنبه در King Khalid International Airport عربستان سعودی ۱۲ کشته برجا گذاشت.

فرودگاه کویت هشت بار هدف حمله قرار گرفت. یکی از این حملات درست دو روز پس از آن رخ داد که کویت بعد از پایان تعمیرات ناشی از حمله قبلی، یک ترمینال اصلی را دوباره بازگشایی کرده بود.

ایران زیرساخت‌های دیجیتال پیشرفته مثل مراکز داده Amazon در UAE و بحرین را هدف قرار داد؛ جایی که شش ماه بعد هم سرویس‌ها قطع ماند چون تجهیزات آسیب‌دیده قابل تعمیر نبودند. Amazon از اظهارنظر مستقیم درباره یافته‌های Reuters خودداری کرد، اما به بیانیه عمومی خود در ۱۵ سپتامبر اشاره کرد که در آن گفته شده بود این شرکت همچنان «روی بازیابی منابع منطقه‌ای کار می‌کند.»

ایران همچنین فعالیت همه ۱۲۶۲ دیگ ذوب در کارخانه ذوب آلومینیوم Emirates Global Aluminium Al Taweelah را متوقف کرد. دو ماه طول کشید تا اولین دیگ دوباره راه‌اندازی شود. به گفته این شرکت، تا اواخر ماه اوت تنها یک‌چهارم آنها دوباره وارد مدار شده بودند. این شرکت می‌گوید انتظار نمی‌رود روند تولید تا سال ۲۰۲۷ به حالت عادی برگردد.

فرانک دیویس (Frank Davis) گفت حمله ایران به این کارخانه ذوب، به نیروگاه مجموعه و یکی از سه خط دیگ‌های ذوب آن آسیب زد؛ ردیف‌هایی از صدها دیگ که آلومینیوم مذاب تولید می‌کنند. دیویس ۴۲ سال در صنعت آلومینیوم و در ۹ کارخانه ذوب در سراسر جهان کار کرده و از کارخانه EGA هم بازدید کرده است. دیویس تصاویر ماهواره‌ای به دست آمده توسط Reuters را بررسی کرد. او گفت اصابت به یک خط تولید تاثیری روی دو خط دیگر نمی‌گذاشت، اما حمله به نیروگاه، فعالیت کل کارخانه را کاملاً متوقف کرد.

دیویس گفت: «واقعاً حیف شد، این یک مجموعه فوق‌العاده است.»

شرکت Emirates Global Aluminium به درخواست اظهار نظر پاسخی نداد.

قیمت جهانی آلومینیوم پس از حملات به کارخانه ذوب UAE و یک حمله کم‌خسارت‌تر در همان آخر هفته به کارخانه‌ای در بحرین، ۵٪ بالا رفت و به بالاترین رقم در چهار سال اخیر رسید.

دولت بحرین در بیانیه‌ای گفت: «هدف قرار دادن عمدی تاسیساتی از سوی ایران که مردم برای برق، آب، رفت‌وآمد و معیشت به آنها وابسته‌اند، نقض آشکار قوانین بین‌المللی است. امنیت همه افرادی که در بحرین زندگی می‌کنند یا به آن سفر می‌کنند اولویت ماست. هر جا حادثه‌ای رخ داده، مسئولان سریع وارد عمل شده‌اند تا جان افراد حفظ شود و جلوی خسارت گرفته شود.»

چشمگیرتر از همه، ایران سراغ منابع آب و برق در کویت رفت.

مایکل کریستوفر لو (Michael Christopher Low)، مدیر Middle East Center در University of Utah گفت این ترامپ (Trump) بود که نخستین بار در ماه مارس علناً منابع آب ایران را تهدید کرد، اما این ایرانی‌ها بودند که آن تهدید را برای همسایگان خود به واقعیت تبدیل کردند.

این تهدید به‌ویژه برای کویت خیلی جدی بود؛ کشوری کویری که ۹۰٪ آب آشامیدنی خود را از کارخانه‌های آب‌شیرین‌کن می‌گیرد. این تاسیسات اغلب به نیروگاه‌های ساحلی وصل هستند، چون تصفیه آب به مقدار بسیار زیادی گرما و برق نیاز دارد.

بررسی‌های Reuters نشان داد ایران از ۲ مارس تا ۲۰ ژوئیه، دست‌کم به چهار مورد از هشت نیروگاه و آب‌شیرین‌کن ترکیبی کویت حمله کرده است. به برخی از آنها بارها حمله شد. در یک بازه چهار روزه در ماه ژوئیه، ایران به مراکزی حمله کرد که دولت کویت آنها را «چندین» کارخانه آب‌شیرین‌کن توصیف کرد، از جمله دست‌کم دو بار در همان مدت کوتاه به یکی از آنها حمله شد.

لو (Low) گفت کویت منابع طبیعی آب ندارد تا بدون کارخانه‌های آب‌شیرین‌کن دوام بیاورد. او گفت: «اگر به بخش بزرگی از ظرفیت آنها حمله شود، آب کشور در عرض چند روز یا چند هفته تمام می‌شود.»

دولت کویت کارزاری راه انداخت و از شهروندان خواست با «روحیه مسئولیت مشترک)» در مصرف برق و آب صرفه‌جویی کنند.

جبهه دریای سرخ

صادرات نفت و گاز مثل یک سیستم عمل می‌کند – از چاه‌هایی که نفت را استخراج می‌کنند، تا خطوط لوله‌ای که آن را صدها کیلومتر منتقل می‌کنند، تا پالایشگاه‌هایی که آن را فرآوری می‌کنند و بنادری که کشتی‌ها می‌توانند در آنها برای بازارهای جهانی بارگیری کنند.

در عربستان سعودی، بزرگ‌ترین کشور نفتی خلیج فارس، این شبکه اهداف تقریباً بی‌شماری دارد – ضعفی که در طول چند دهه بارها، از جمله در گزارش سال ۱۹۸۳ سازمان CIA، گوشزد شده بود. این کشور حدود ۱۰٪ نفت خام جهان و همچنین گاز طبیعی و محصولات پتروشیمی را تولید می‌کند.

تقریباً تمام صادرات نفت عربستان سعودی از دو بندر اصلی انجام می‌شود. بیشترین بخش معمولاً از بندر Ras Tanura در خلیج فارس صادر می‌شود. اما این کشور می‌تواند از بندر صنعتی بزرگ King Fahd در Yanbu نیز نفت صادر کند که بزرگ‌ترین بندر در سواحل دریای سرخ است.

وقتی جنگ شروع شد، Yanbu و خط لوله East-West که به آن می‌رسد، به مسیری حیاتی برای نفت عربستان تبدیل شدند تا از تنگه هرمز عبور نکند. با این حال، بیشتر کشتی‌هایی که از این بندر دریای سرخ حرکت می‌کنند، باید از مناطق تحت کنترل Houthis در یمن و تنگه باریک باب‌المندب بگذرند.

به گفته دو منبع آگاه در این صنعت، در ماه‌های مارس و آوریل، پهپادها در فاصله‌ای بیش از ۱۰۰۰ کیلومتر از مرز ایران، دست‌کم دو بار به Yanbu حمله کردند.

هیلاری استیونسون (Hillary Stevenson)، نایب‌رئیس بخش اطلاعات انرژی در IIR Energy گفت ایرانی‌ها در ۱۹ مارس با یک پهپاد به پالایشگاه Yanbu متعلق به Saudi Aramco Mobil Refinery Limited حمله کردند و تا ۹ آوریل ظرفیت تولید آن را به حدود ۷۰٪ محدود کردند. در تصویر ماهواره‌ای از Yanbu مربوط به همان تاریخ، آثار سوختگی دیده شد، اما Reuters نتوانست دقیقاً مشخص کند چه نقطه‌ای از پالایشگاه آسیب دیده است.

پس از آن، با برقراری آتش‌بس اولیه میان US و ایران در اوایل آوریل، حملات در دریای سرخ فروکش کرد.

اما در ۱۳ ژوئیه، پس از به هم خوردن توافق آتش‌بس، فرماندهان Islamic Revolutionary Guard Corps با تجهیزات موشکی و پهپادی برای Houthis به یمن رفتند؛ موضوعی که Reuters گزارش داد.

روز بعد، ترامپ (Trump) وعده داد به زیرساخت‌های ایران حمله کند. تحلیل تصویری Reuters نشان می‌دهد از ۱۶ تا ۱۸ ژوئیه، نیروهای US دست‌کم به سه پل و یک تونل در مسیر جاده‌های اصلی منتهی به بندرعباس در جنوب ایران حمله کردند؛ جایی که مقر نیروی دریایی ایران در تنگه هرمز است.

نیروهای Houthis در اقدامی تلافی‌جویانه به عربستان سعودی حمله کردند. تاسیسات نفتی عربستان در دریای سرخ به شدت هدف قرار گرفت. ایران گفت مسئولیتی در قبال اقدامات Houthis ندارد؛ گروهی که مسئولیت این حملات را بر عهده گرفت. سخنگوی Houthis به درخواست اظهار نظر درباره این حملات پاسخی نداد.

بررسی‌های Reuters نشان داد پالایشگاه Jazan، در کمتر از ۱۰۰ کیلومتری مرز یمن، از ۲۵ ژوئیه تا ۷ سپتامبر دست‌کم چهار بار هدف حمله قرار گرفت. استیونسون (Stevenson) از IIR Energy گفت اولین حمله از این مجموعه، به مخازن پالایشگاه و مجتمع مجاور Integrated Gasification Combined Cycle که نفت را به گاز برای تامین انرژی پالایشگاه تبدیل می‌کند، آسیب زد.

به گفته استیونسون (Stevenson) و دو فرد آگاه از فعالیت‌های Aramco، حجم پالایش Jazan پس از این حملات به صفر رسید. شرکت Kpler گفت از ۲۴ ژوئیه به بعد تنها یک کشتی در این پالایشگاه بارگیری کرده است.

بررسی‌های Reuters نشان می‌دهد از زمان شروع جنگ، حملات مرتبط با ایران به ۵ پالایشگاه از ۹ پالایشگاه بزرگ عربستان و ۳ مرکز اصلی فرآوری نفت این کشور آسیب زده است؛ از جمله مرکزی که Aramco آن را بزرگ‌ترین مرکز جهان می‌داند.

تولید روزانه نفت عربستان در بیشتر شش ماه اول جنگ به زیر ۷ میلیون بشکه رسید، در حالی که قبل از جنگ بالای ۱۰ میلیون بشکه بود. این کاهش با قیمت‌های فعلی یعنی بیش از ۵۰ میلیارد دلار ضرر.

شرکت‌های بزرگ انرژی غربی از جمله ExxonMobil و Shell تأسیساتی را در قالب پروژه‌های مشترک اداره می‌کنند و گزارش داده‌اند که به خاطر این حملات در مجموع ده‌ها میلیون دلار ضرر کرده‌اند. شرکت‌های Aramco و ExxonMobil و Shell به درخواست‌ها برای اظهارنظر پاسخی ندادند.

روز ۷ سپتامبر، رئیس مجلس ایران هدف این حملات را روشن کرد.

«ماجرا ساده است: زنجیره تولید نفت و گاز در اینجا گسترده، در دسترس و آسیب‌پذیر است.» محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، در پستی در X نوشت: «شرکت‌های نفت و گاز آمریکایی هم در سراسر این آب‌ها و تأسیسات، به همین اندازه در معرض خطرند.»

سه روز بعد، یک حمله هوایی به سه ایستگاه پمپاژ در بیابان‌های عربستان اصابت کرد، یکی از آن‌ها را به لاشه‌ای سیاه و سوخته تبدیل کرد و جریان نفت خام در خط لوله شرق به غرب به سمت Yanbu را متوقف ساخت. قیمت نفت هم دوباره به بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه جهش کرد.

یک مسیر جایگزین دیگر برای تنگه هرمز هم بسته شد.

گزارش تکمیلی از یوروک باهچلی، لیلا کرنی، جیمز پیرسون، گلب استولیاروف، نیلو تبریزی و دیمیتری ژدانیکوف.

• *اهداف ایران در خلیج فارس**

گزارش تکمیلی: یوروک باهچلی، جو کش، لیلا کرنی، جیمز پیرسون، گلب استولیاروف، نیلو تبریزی و دیمیتری ژدانیکوف.

تأمین‌کنندگان داده: OilX, Kpler, Rystad Energy, TankerTrackers, IIR Energy

گرافیک: هالی مورتا

ویرایش عکس: سایمون نیومن

راستی‌آزمایی ویدیو: کاترین کارتیه، مارین دلرو، ماگدالینی گوگو، ماریا پائولا لاگونا، فرناندو روبلز و آرتور وی

مدیریت هنری: جان امرسون

ویرایش: سارا کالان، دیمیتری ژدانیکوف و لوری هینانت